Yazı Detayı
17 Ekim 2020 - Cumartesi 16:29 Bu yazı 53 kez okundu
 
Boyozu İzmir markası yapan Müsevilerdir
Hamdi Türkmen
 
 

 

Karataş-Asansör-Salhane'de (yeni adıyla Yalı-Asansör durağından sonra gelen, Mektupçu'dan önceki semt) doğup büyümüş olan bir İzmirliyim.

Bu kentin 60'lı yıllardan sonra pek çok güzelliğini yaşadım.

Bugün çoğu geçen yılların içinde yok olup giden İzmir'e özel değerlerdi.

O dönem Karataş Lisesi, orta okuldu.

Liseye ya Atatürk ya da Namık Kemal'de devam edilirdi.

Neyse konumuz bu değil.

*

Bugün sizlere yüzyıllardır İzmir ve çevresinde tüketilen "boyoz"u anlatmak istiyorum.

Boyoz aslında bir Musevi yiyeceğidir.

Zaten bugün artık kullanılmasa da geçmişte boyoza "Yahudi Böreği" der, öyle bilir öyle yerdik.

Çocukluğumun, gençliğimin geçtiği Karataş-Asansör-Yalı, Karantina yerleşkelerinde Müsevi nüfusu çok yoğundu.

Mahalle büyüklerinden dinlediğime göre 40'lı yıllardan sonra bu semtler Müsevilerin oturduğu bölge haline gelmişti.

Orta gelir grubu Müseviler burada, zenginleri ise Alsancak'ta yaşardı.

Bir bilgi daha; Asansör'de bir Havra ve Müsevi Okulu karşılıklıydı ve uzun yıllar Müsevi cemaatine hizmet vermiştir.

Müsevi okulu şimdi yok ama Havra hala dimdik ayakta ve hizmet veriyor.

*

Çocukluğumda arkadaşlarımın yarısından çoğu Müsevi kökenliydi. İç içeydik. İbranice konuşmazlardı. Hepsi Türkçeyi mükemmel konuşurlardı. Aralarında yaptıkları konuşmalara "Müsevice" derdik.

Aslında kullandıkları dil, İspanya'dan Anadolu'ya geldiklerinde kullandıkları "Judeo" olarak bilinen İspanyol diliydi.

Günlük yaşantılarında bu dili kullanırlardı. İster istemez birlikte yaşayınca bize de öğrettiler. Örneğin ben hala ana dilim Türkçe gibi konuşamıyor olsam da "Müsevice" dediğimiz İspanyol Judeo dilini kelimesi kelimesine anlayabiliyor, sıkışırsam çat-pat da derdimi anlatabiliyorum.

Bu arkadaşlarımın çoğu, 16 yaşına geldiklerinde İsrail Hükümetinin çağrısı üzerine askerliklerini yapmak, orta doğuda savaşmak için ana vatanlarına gittiler.

Bağlarımız koptu...

*

Neyse biz yine dönelim Boyoz'a..

Bu yiyeceğin kökeni Sefarad kültürüne dayanır.

Sefarad kökenli Musevilerin İspanya'dan gelirken yanlarında getirdikleri bir ürün olan boyoz, doğal olarak yalnızca Ege Bölgesi'ne has bir ürün değildir.
Seferad Yahudileri, Ege Bölgesi başta olmak üzere İstanbul ve Anadolu'nun pek çok yerine dağıldıklarında da boyozu Anadolu halkına tanıtmışlardır.
Ama boyoz sadece İzmir ve çevresinde beğenilip, ticari bir ürün haline gelebilmiştir.

*

Kimse kusura bakmasın, bugün satılan boyoz, Müsevi Böreği dediğimiz boyozlara hiç mi ama hiç mi benzemiyor.

Hakiki boyozu yıllarca keyifle yediğim için olacak, bugünün ürünlerini kesinlikle kesinle beğenmiyorum ve eskisi gibi çok sık yemiyorum da.

Çünkü boyoz, bugün satılanlar gibi adeta milföy hamurundan imal edilmiş bir börek asla değildir.
Keşke şansınız olsaydı ve keşke yaşıyor olsaydı da, efsanevi Boyozcu Avram'ın boyozlarından yemek nasip olsaydı herkese.
Ben çok yedim.

Kemeraltı'nda bulunan fırınında yaptığı boyozun hastası ve sürekli müşterisiydim. Ayrıca Avram Usta'nın boyozları, camekan kutular içinde mahallelerimizde tıpkı "gevrek" gibi Müsevi satıcılar tarafından "Hadi geldi sıcak boyoz" nidalarıyla satılırdı.

Avram Usta İzmir'de çok ünlüydü. Hatta Avram usta öldükten sonra çok sayıda fırın bu üne sahip çıkarak kendi ürünlerini "Boyozcu Avram'ın boyozları" adı ile satmışlardır.

*
Bu kadar ünlü ve yaygın bir yiyecek olan, bugün özel bir Festivali bile yapılan boyoz sözcüğünün anlamını bulabilmek için Yahudilerin 1492 yılındaki İspanya'dan Anadolu'ya gerçekleştirdikleri göçe dönmemiz gerekiyor. Seferad olarak anılan bu Museviler, yolculukları sırasında yanlarında sadece inançlarını değil,
aynı zamanda kültürlerini de getirmişlerdir.
Aslında boyoz sözcüğünün kökenini İspanyolca'da aramak gerekmektedir.
Bu arayış bizi Bollos sözcüğüne götürür. Bu sözcüğün okunuşu ise aynıdır, boyos...

*

İspanyolca'da yan yana kullanılan iki "L" harfi "Y" olarak okunur.
Bu nedenle bilgisayarda boyoz konusunda araştırma yapmak için "boyoz" kelimesi girildiğinde tek tük bilgilere ulaşılabilirken; "bollos" kelimesi ile arama yapıldığında, hemen hemen tamamı İspanyolca binlerce bilgiye ulaşılabilir.

Bunun nedeni boyozun hala İspanya ve ilişkili ülkelerde popüler bir yiyecek olmasıdır.

*

Günümüzde, İspanya'da, Güney Amerika ülkelerinden Şili, Arjantin ve Peru'da yaygın olarak tüketilen boyoz, bizden farklı olarak şekerli de üretilmektedir.
Ancak İzmir'de de boyozu tahinle yapan yerler mevcuttur. Bu nedenle bu tür boyozların şekerli bir tada sahip olduğu unutulmamalıdır.
*
Akademik bilgiler ne olursa olsun boyoz; İzmir ve Ege kültürünün ayrılmaz bir parçasıdır. İster sabah,
ister akşama doğru; havaya yayılan enfes kokular İzmirlilere açlıklarını hissettirir.
Damaklarda yayılan lezzeti, yerlere dökülen parçaları yüzlerce yıldır bu topraklarda, eşsiz Ege kültürünü yaşatır.
Taze boyozun sıcak sıcak fırından çıktığı andaki dumanıyla, lezzetiyle, yanında bir bardak demli çayla keyfine doyum olmaz...

 
 
 
Etiketler: Boyozu, İzmir, markası, yapan, Müsevilerdir,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
25 Eylül 2020
Bu pazar seçim olsa; İzmir'in tercihi?
139 Okunma.
13 Eylül 2020
12 Eylül'ün gerçek yüzü: İşkence, cinayet ve kan!..
97 Okunma.
12 Eylül 2020
12 Eylül kararı, İzmir’e, 9 Eylül’de bildirildi...
52 Okunma.
04 Eylül 2020
4 Eylül Sivas Kongresi'nin bilinmeyenleri: Sivas'ta başladı, İzmir'de son buldu
225 Okunma.
03 Eylül 2020
Alan memnun, satan memnun, kullanan memnun.. İşte İzmir farkı...
63 Okunma.
09 Ağustos 2020
Virüsün aldığı binlerce can yetmez mi? İllâ ki ailenizden birileri mi ölmeli?
813 Okunma.
08 Ağustos 2020
Leyla Figen yaşasaydı, kahrından ölürdü..
112 Okunma.
04 Ağustos 2020
UEFA'dan Avrupa Kuralarına men kararı gelebilir
143 Okunma.
02 Ağustos 2020
Haydar Dümen gibi olmak!.
137 Okunma.
31 Temmuz 2020
Buruk bayram...
99 Okunma.
30 Temmuz 2020
Bayramda her evde "kurban eti" olsun ister misiniz?
92 Okunma.
29 Temmuz 2020
CHP İzmir’de 37. Kurultay’ın ”Perde Arkası..”
103 Okunma.
23 Temmuz 2020
Korkmuyoruz!.. Ama kaygılıyız..
151 Okunma.
19 Temmuz 2020
Hadi bana Allahaısmarladık!..
116 Okunma.
17 Temmuz 2020
37. Kurultay belki de son şans..
107 Okunma.
15 Temmuz 2020
4 yıl önce bugün 251 şehit verdik
121 Okunma.
13 Temmuz 2020
İzmir'in kararı "doğru" ama "yetmez.." Çata-pat neden patladı?
128 Okunma.
12 Temmuz 2020
Vallahi de billahi de gelecek sefere söz...
120 Okunma.
11 Temmuz 2020
Aramızda "süper" bulaştırıcılar var!
118 Okunma.
09 Temmuz 2020
Saldırı altındayız, durdurulamıyor..
119 Okunma.
04 Temmuz 2020
Çeşme'de Yeni Normal; "Kıyı eşkiyalığı"
196 Okunma.
04 Temmuz 2020
Batıyoruz; yardım edin!.
108 Okunma.
30 Haziran 2020
İktidarı değiştirebilecek çoğunluktalar.. ZOOMER’ler geliyor..
143 Okunma.
29 Haziran 2020
Haydeee, baronun iyisi burda abiiii!..
127 Okunma.
28 Haziran 2020
Dün; Yollar Yürümekle Aşınmaz… Bugün; Yolda yürüyen coplanır
136 Okunma.
25 Haziran 2020
Turizm için serbest; düğüne yasak!..
142 Okunma.
24 Haziran 2020
65 yaş ve 18 altına "düğün" yasak mı?
167 Okunma.
23 Haziran 2020
Bayrak, Para ve "Eyalet" üçgeni(!)
143 Okunma.
21 Haziran 2020
Babasız çocuk ışıksız yol gibidir..
125 Okunma.
20 Haziran 2020
Sen neymişsin be Hamza!..
181 Okunma.
19 Haziran 2020
AK Parti'nin kaderi, AK Parti iktidarında doğanların elinde..
133 Okunma.
18 Haziran 2020
Sağlık Bakanı Koca’dan İzmir’e özel bir mesaj var
137 Okunma.
13 Haziran 2020
16 yıl önce “Babamın yaşındayım” dediği gün aramızdan ayrılmıştı: Öldüğü evde yaşayacak..
192 Okunma.
11 Haziran 2020
Bu kez Atatürk değil, 97 yıl sonra Covid-19 hatırlattı! Köylü yine "efendimiz!"
161 Okunma.
09 Haziran 2020
Batur ve Gümrükçü alkışlanıyor..
151 Okunma.
07 Haziran 2020
Allah erkekleri ıslah etsin...
177 Okunma.
06 Haziran 2020
İktidar ve muhalefet için zor günler..
202 Okunma.
06 Haziran 2020
Corona ile başladık, Meclis’te ''Sivil Darbe(!)'' ile noktaladık
165 Okunma.
04 Haziran 2020
65 yaş üstü yaklaşık 8 milyon insana "mahkum" muamelesi uygulanıyor! Bu ne ya?..
182 Okunma.
02 Haziran 2020
İttifak genişlerse iktidar kim olur?
160 Okunma.
01 Haziran 2020
Bir bilmecem var 65'liklere..
177 Okunma.
31 Mayıs 2020
İttifak genişlerse iktidar kim olur?
162 Okunma.
30 Mayıs 2020
İzmir yardımda TARİH YAZDI...
195 Okunma.
27 Mayıs 2020
60 yıl öncesi; Bugün..
172 Okunma.
25 Mayıs 2020
Covid-19'lu Bayram!..
209 Okunma.
22 Mayıs 2020
İzmir'de "Ezan" yerine; Neden, niçin "Çav Bella?"
174 Okunma.
19 Mayıs 2020
19 Mayıs’a giden yol; Bandırma Vapuru
178 Okunma.
18 Mayıs 2020
Mustafa Kemal 19 Mayıs'ta Samsun'a gitti mi, gönderildi mi?
177 Okunma.
17 Mayıs 2020
Ezber bozan ‘üç’lü; Soyer… İmamoğlu… Yavaş…
179 Okunma.
16 Mayıs 2020
İzmir'de ilk kez virüs kaynaklı ölüm yaşanmadı
142 Okunma.
15 Mayıs 2020
101 yıl önce İzmir'in 'kara günü'; 15 Mayıs
269 Okunma.
13 Mayıs 2020
Hangi başkanlar yüzde 50'yi geçti?
170 Okunma.
11 Mayıs 2020
Coronavirüs’ü bir Türk mü yok edecek?
199 Okunma.
10 Mayıs 2020
Yaş kaç olursa olsun; O'nların çocuklarıyız...
178 Okunma.
09 Mayıs 2020
65+ vatandaşlar sorguluyor.. Yarın sokağa çıkalım mı, çıkmayalım mı?
201 Okunma.
07 Mayıs 2020
Pazartesi; Büyük sınav günü!
148 Okunma.
05 Mayıs 2020
"Hocam" lafı, bir tek onların hakkı..
373 Okunma.
04 Mayıs 2020
Konak'ta Başkan 'Hızır' Bağışçı 'İlyas' olunca..
214 Okunma.
03 Mayıs 2020
İzmir’deki korona salgınında 5-7 Mayıs neden önemli?
185 Okunma.
02 Mayıs 2020
Ayrımcılık, ötekileştirme ve kavga yok...
197 Okunma.
01 Mayıs 2020
Türkiye'de zordur 1 Mayıs'ı kutlamak!
218 Okunma.
28 Nisan 2020
İzmir Farkı Budur...
176 Okunma.
Haber Yazılımı